چگونه GPE تحول دیجیتال آموزش را با برنامه Tech4Ed عملیاتی می‌کند؟

  مقدمه در سال‌های اخیر، بسیاری از کشورها سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای دیجیتالی‌کردن نظام‌های آموزشی انجام داده‌اند؛ از تأمین تجهیزات و توسعه پلتفرم‌های آموزشی گرفته تا ایجاد زیرساخت‌های داده‌ای. با این حال، تجربه جهانی نشان می‌دهد که صرف استفاده از فناوری، تضمین‌کننده تحول در آموزش نیست. بسیاری از پروژه‌های دیجیتالی‌سازی، به دلیل تمرکز بیش از حد بر خرید تجهیزات و بی‌توجهی به عواملی مانند حکمرانی، توانمندسازی نیروی انسانی، زیرساخت پایدار و طراحی آموزشی مناسب، نتوانسته‌اند به نتایج ماندگار دست یابند.در گزارش «چرا بسیاری از پروژه‌های دیجیتالی‌سازی آموزش شکست می‌خورند؟ آشنایی با چارچوب شش‌رکنی DTC» (لینک شود)، چارچوب تحول دیجیتال آموزش (Digital Transformation Collaborative: DTC)  به عنوان مدلی جامع برای هدایت این فرایند معرفی شد. این چارچوب نشان می‌دهد که تحول دیجیتال، نه یک پروژه فناورانه، بلکه یک تغییر نظام‌مند در شیوه مدیریت، آموزش و تصمیم‌گیری در نظام آموزشی است که باید به‌طور هم‌زمان ابعاد مختلفی مانند حکمرانی، زیرساخت، محتوا، داده، منابع انسانی و تأمین مالی را در نظر بگیرد.اما پرسش مهم این است که چگونه می‌توان این اصول را از سطح نظری به برنامه‌های اجرایی در مقیاس ملی تبدیل کرد؟ مشارکت جهانی برای آموزش (Global Partnership for Education: GPE) با طراحی برنامه Tech4Ed تلاش کرده است پاسخی عملی به این چالش ارائه دهد. این برنامه به کشورها کمک می‌کند تا فناوری را نه به عنوان یک هدف مستقل، بلکه به عنوان ابزاری برای حل مسائل واقعی آموزشی، بهبود کیفیت یادگیری و افزایش کارایی نظام آموزشی به کار گیرند.رویکرد GPE بر این باور است که موفقیت تحول دیجیتال زمانی اتفاق می‌افتد که دولت‌ها، بخش خصوصی، جامعه مدنی و شرکای توسعه‌ای در یک مسیر مشترک همکاری کنند. در این نگاه، فناوری زمانی ارزشمند است که بتواند به نیازهای واقعی دانش‌آموزان، معلمان و نظام آموزشی پاسخ دهد.  اصول راهنمای رویکرد GPE به Tech4Edرویکرد GPE بر پنج اصل اساسی استوار است که مسیر طراحی و اجرای برنامه‌های تحول دیجیتال را مشخص می‌کنند.

-فناوری در خدمت اهداف آموزشینخستین اصل، هدف‌محوری است. فناوری نباید نقطه شروع تحول باشد؛ بلکه باید از یک مسئله آموزشی مشخص آغاز کرد و سپس مناسب‌ترین راهکار فناورانه را انتخاب کرد. برای مثال، هدف می‌تواند افزایش دسترسی دانش‌آموزان مناطق محروم، بهبود کیفیت یادگیری یا ارتقای مدیریت آموزشی باشد.-راهکارهای متناسب با شرایط کشوردومین اصل، نیازمحوری و توجه به زمینه کشورها است. هیچ نسخه یکسانی برای تحول دیجیتال وجود ندارد. شرایط اقتصادی، فرهنگی، زیرساختی و آموزشی هر کشور تعیین می‌کند که چه نوع فناوری و چه مدلی از اجرا مناسب‌تر است. به همین دلیل، GPE بر طراحی راهکارهای بومی و مشارکت فعال ذی‌نفعان محلی تأکید دارد.  -پایداری پروژهیکی از چالش‌های رایج در پروژه‌های فناوری آموزشی، موفقیت در مرحله آزمایشی و توقف پس از پایان حمایت مالی است. رویکرد GPE بر این تأکید دارد که برنامه‌های دیجیتال باید از ابتدا برای ادامه‌پذیری و گسترش در مقیاس ملی طراحی شوند. بنابراین، هزینه‌های نگهداری، آموزش، پشتیبانی و به‌روزرسانی باید در کنار هزینه اولیه فناوری در نظر گرفته شوند.-قابل دسترسی برای همهفناوری می‌تواند به کاهش نابرابری‌های آموزشی کمک کند، اما اگر بدون توجه به نیاز گروه‌های مختلف طراحی شود، ممکن است شکاف‌ها را افزایش دهد. به همین دلیل، اصل طراحی برای همه بر توجه ویژه به گروه‌هایی مانند دانش‌آموزان مناطق محروم، دختران و افراد دارای معلولیت تأکید دارد.-امنیت و حفاظت از داده‌هابا افزایش استفاده از فناوری در آموزش، حفاظت از اطلاعات دانش‌آموزان و رعایت حریم خصوصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اصل ایمنی و امنیت بر ایجاد چارچوب‌های قانونی و فنی برای جلوگیری از سوءاستفاده از داده‌ها، حملات سایبری و نقض حریم خصوصی تأکید دارد. برنامه Tech4Ed؛ از ایده تا اجرابرنامه Tech4Ed بازوی اجرایی رویکرد GPE در حوزه فناوری آموزشی است که با هدف کمک به کشورها برای استفاده مؤثر و پایدار از فناوری در آموزش طراحی شده است. این برنامه از سال ۲۰۲۳ فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون بیش از ۱۱۰ میلیون دلار برای حمایت از کشورهای شریک در زمینه استفاده از فناوری در مدیریت آموزشی، آموزش و یادگیری سرمایه‌گذاری کرده است.ویژگی متمایز Tech4Ed این است که تمرکز آن صرفاً بر تأمین تجهیزات دیجیتال نیست، بلکه بر تقویت توانایی کشورها برای انتخاب، اجرا و مدیریت راهکارهای فناورانه متناسب با شرایط خودشان تأکید دارد. این برنامه تلاش می‌کند وزارت‌های آموزش را به بازیگران اصلی تحول دیجیتال تبدیل کند تا بتوانند فناوری را در خدمت اهداف آموزشی خود به کار گیرند.Tech4Ed سه هدف اصلی را دنبال می‌کند. نخست، افزایش توانایی وزارت‌های آموزش برای شناسایی و استفاده از ابزارها و منابع مناسب جهت ادغام فناوری در نظام آموزشی؛ دوم، تقویت استفاده از داده‌های آموزشی برای برنامه‌ریزی، مدیریت و تصمیم‌گیری آگاهانه؛ و سوم، ارتقای توانایی دولت‌ها در هدایت سیاست‌ها، هماهنگی میان بخش‌های مختلف و تأمین منابع موردنیاز برای تحول دیجیتال.همکاری بخش خصوصی؛ پیوند نوآوری و نیازهای آموزشییکی از ویژگی‌های مهم رویکرد GPE، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای توسعه راهکارهای دیجیتال در آموزش است. همکاری میان شرکت‌های فناوری، دولت‌ها و نهادهای آموزشی می‌تواند به ایجاد راهکارهایی منجر شود که هم از نظر فناوری نوآورانه باشند و هم به نیازهای واقعی مدارس پاسخ دهند.برای مثال، در کنیا همکاری با شرکت‌هایی مانند مایکروسافت و اینتل به تأمین تجهیزات دیجیتال، توسعه محتوای آموزشی و آموزش معلمان در مدارس کم‌برخوردار کمک کرده است. همچنین، مشارکت با سازمان EIDU امکان شخصی‌سازی یادگیری دیجیتال را در مدارس ابتدایی و پیش‌دبستانی فراهم کرد و باعث شد دانش‌آموزان به‌طور میانگین معادل ۰.۸۹ سال تحصیلی در مهارت حساب و ۰.۸۴ سال تحصیلی در سوادآموزی پیشرفت کنند. در رواندا نیز دولت با راه‌اندازی بازارچه آموزشی Elimu Soko، از نوآوران دعوت کرد تا راهکارهای خود را بر اساس اولویت‌های ملی ارائه دهند. یکی از نتایج این رویکرد، همکاری با Rising Academies برای اجرای برنامه‌ای مبتنی بر ارزیابی تشخیصی، طرح‌های درس ساختاریافته و ابزارهای دیجیتال پشتیبان معلمان بود که به افزایش ۱۳ درصدی سواد و ۳۹ درصدی مهارت‌های حساب دانش‌آموزان منجر شد. نقاط ورود GPE برای اجرای تحول دیجیتال در کشورهاGPE برای تبدیل اصول تحول دیجیتال به اقدامات عملی، فرایندی چهارمرحله‌ای را پیشنهاد می‌کند که با مراحل اصلی تحول دیجیتال در چارچوب DTC هماهنگ است.۱. شناخت وضعیت موجود و ارزیابی آمادگی دیجیتالنخستین گام، شناخت دقیق شرایط نظام آموزشی است. در این مرحله، کشورها وضعیت خود را از نظر زیرساخت، سیاست‌های موجود، ظرفیت نیروی انسانی و آمادگی سازمانی بررسی می‌کنند تا مشخص شود فناوری چگونه می‌تواند به حل چالش‌های واقعی آموزشی کمک کند.هدف این مرحله جلوگیری از تصمیم‌گیری‌های عجولانه است؛ زیرا بدون شناخت نیازها و محدودیت‌ها، حتی پیشرفته‌ترین فناوری‌ها نیز نمی‌توانند به تحول پایدار منجر شوند.۲. طراحی سیاست‌ها بر اساس شواهد و همکاری میان ذی‌نفعاندر مرحله دوم، وزارت‌های آموزش با استفاده از پژوهش‌ها، تجربه کشورهای دیگر و ظرفیت شرکای مختلف، اولویت‌های خود را مشخص می‌کنند. در این فرایند، کارشناسان آموزشی، متخصصان فناوری، دولت، بخش خصوصی و سایر ذی‌نفعان با یکدیگر همکاری می‌کنند تا راهکارهایی طراحی شود که هم امکان اجرا داشته باشد و هم بر شواهد علمی تکیه کند.۳. اطمینان از همسویی برنامه‌ها با اصول تحول دیجیتالدر این مرحله، کشورها بررسی می‌کنند که برنامه‌های دیجیتال آنها با پنج اصل اصلی GPE یعنی هدف‌محوری، نیازمحوری، پایداری، طراحی برای همه و ایمنی هماهنگ باشد. این اصول باید در تمام مراحل، از طراحی و اجرا تا ارزیابی نتایج، مورد توجه قرار گیرند تا تحول دیجیتال به شکلی عادلانه و پایدار پیش برود.۴. اجرای تدریجی، یادگیری مستمر و اصلاح مسیرآخرین مرحله، اجرای برنامه‌ها همراه با پایش و بهبود مستمر است. GPE با استفاده از حمایت‌های مالی و فنی، به کشورها کمک می‌کند تا ظرفیت‌های لازم برای اجرای اصلاحات را توسعه دهند. همچنین، نظام‌های نظارت، ارزیابی و یادگیری (MEL) امکان بررسی نتایج، شناسایی مشکلات و اصلاح مسیر بر اساس تجربه واقعی را فراهم می‌کنند.   جمع‌بندی: تحول دیجیتال، فراتر از فناوریرویکرد GPE به تحول دیجیتال آموزش نشان می‌دهد که موفقیت در این مسیر، به تعداد تجهیزات توزیع‌شده یا میزان سرمایه‌گذاری فناورانه وابسته نیست؛ بلکه به توانایی نظام آموزشی در ایجاد یک اکوسیستم هماهنگ، پایدار و یادگیرنده بستگی دارد.برنامه Tech4Ed با تمرکز بر ظرفیت‌سازی، همکاری میان بخش‌های مختلف و استفاده هدفمند از فناوری، تلاش می‌کند فاصله میان سرمایه‌گذاری دیجیتال و نتایج واقعی آموزشی را کاهش دهد. تجربه کشورهایی مانند کنیا و رواندا نیز نشان می‌دهد که زمانی فناوری با شناخت نیازها، مشارکت ذی‌نفعان و طراحی فراگیر همراه شود، می‌تواند به بهبود قابل اندازه‌گیری در یادگیری دانش‌آموزان منجر شود.در نهایت، مهم‌ترین پیام رویکرد GPE این است که تحول دیجیتال آموزش، یک پروژه فناوری نیست؛ بلکه فرایندی برای توسعه ظرفیت‌های انسانی، بهبود حکمرانی آموزشی و ساختن نظام‌هایی است که بتوانند در برابر تغییرات آینده سازگار باقی بمانند.  منابع- GPE. (2024). Making Technology Work for Education Transformation Goals: A Partnership Approach for Action. Global Partnership for Education.- UNESCO, UNICEF, & Microsoft. (2024). Six Pillars for the Digital Transformation of Education: A Common Framework. Digital Transformation Collaborative (DTC).